Kekova: wrak sprzed 4700 lat. Najstarszy na świecie?

Czy w Morzu Śródziemnym odkryto najstarszy znany wrak statku? Archeolodzy badają u wybrzeży tureckiej wyspy Kekova skupisko naczyń ceramicznych, których cechy wskazują na wczesną epokę brązu — około 4400–4700 lat temu. To potencjalnie przełomowe świadectwo pradawnego handlu morskiego. Warto jednak oddzielić to, co znaleziono, od tego, czego naukowcy jeszcze nie potwierdzili.

Kekova: znalezisko na głębokości około 30 metrów

Stanowisko znajduje się niedaleko wyspy Kekova w prowincji Antalya na południu Turcji. Zespół związany z Uniwersytetem Akdeniz udokumentował je w 2024 roku; kolejne naczynia wydobywano do badań w 2024 i 2025 roku, a sezon wykopaliskowy 2026 przyniósł nowe informacje. Nie jest to zatem wrak odkryty dosłownie w październiku: właśnie teraz wyniki prac szerzej trafiły do opinii publicznej.

Na częściowo piaszczystym, częściowo skalistym dnie znajdują się ceramiczne naczynia transportowe. Doniesienia z października mówią o ponad 30 takich obiektach, częściowo zachowanych w całości. W sąsiedztwie znaleziono również trzy kamienne kotwice, lecz autorzy wstępnej publikacji naukowej wyraźnie zaznaczają, że nie udowodniono jeszcze ich związku z domniemanym statkiem. Obszar badawczy leży mniej więcej 30 metrów pod powierzchnią.

Skąd szacunek 4400–4700 lat?

W przypadku wielu zatopionych statków można badać ocalałe drewno. Tu drewniany kadłub nie zachował się, dlatego naukowcy opierają datowanie przede wszystkim na ceramice: jej kształcie, zdobieniach i technologii wykonania. Porównują ją z podobnymi naczyniami znanymi ze stanowisk na Bliskim Wschodzie i w Egipcie. Wstępna interpretacja kieruje uwagę na okres około 2700–2400 roku p.n.e.

Nie należy mylić wieku naczyń z niezależnie potwierdzoną datą zatonięcia jednostki. Naczynia mogły być używane i przemieszczane przez pewien czas, a sama identyfikacja całego zespołu jako jednego wraku wymaga kolejnych badań. Wyniki opisano w lipcu 2026 roku w Journal of Maritime Archaeology — publikacja ma charakter wstępny.

Jeżeli wnioski się utrzymają, Kekova może okazać się starsza od stanowiska koło greckiej wyspy Dokos, często wymienianego wśród najstarszych znanych wraków. Na razie bardziej precyzyjne określenie brzmi: kandydat do miana najstarszego znanego wraku handlowego, a nie definitywnie rozstrzygnięty rekord.

Amfory opowiadają o szlakach handlowych

Wśród badanych znalezisk są naczynia podobne do wyrobów z Lewantu, czyli wschodniej części basenu Morza Śródziemnego. Analizy gliny sugerują powiązania z obszarem doliny Jordanu. Podobna ceramika pojawiała się także na stanowiskach w Egipcie, Troi i na Krecie. To ważna wskazówka dotycząca kontaktów między społecznościami sprzed tysięcy lat, choć nie pozwala jeszcze wyrysować dokładnej trasy ostatniej podróży statku.

Badacze rozważają przewóz oliwy, wina lub innych produktów. W niektórych naczyniach zachowały się pozostałości substancji, które mają zostać przebadane. Szczególną uwagę wzbudza pojemnik z dziewięcioma znakami i dwoma otworami. Wysunięto hipotezę, że mógł służyć do wytwarzania produktów mlecznych, ale bez dodatkowych analiz nie należy przedstawiać tego jako pewnika. Właśnie takie szczegóły mogą powiedzieć więcej o codziennym funkcjonowaniu dawnych załóg niż sama liczba lat.

Dlaczego nie wystarczy ogłosić „najstarszy wrak świata”?

Określenie „wrak” może sugerować zachowany kadłub. Tymczasem pod Kekovą na razie najistotniejszym dowodem pozostaje zespół przedmiotów leżących na dnie. Takie stanowiska archeologiczne bywają pozostałością zatonięcia statku, ale przypisanie wszystkich przedmiotów jednej jednostce nie jest automatyczne. Brak drewnianych elementów uniemożliwia również bezpośrednie datowanie kadłuba metodą radiowęglową.

Dlatego ostrożność w nagłówkach nie umniejsza odkrycia. Nawet jeżeli przyszłe analizy skorygują wiek stanowiska albo interpretację jego powstania, znalezisko może nadal stanowić cenne świadectwo morskiej wymiany towarów we wczesnej epoce brązu. To rozróżnienie ma znaczenie również przy opisywaniu innych podwodnych odkryć, na przykład badanego wraku w Zatoce Greifswaldzkiej.

Co to oznacza dla nurków z Polski?

Tureckie wybrzeże Morza Śródziemnego jest popularnym kierunkiem turystycznym, ale stanowisko archeologiczne nie staje się automatycznie nowym miejscem rekreacyjnego nurkowania. Prace są prowadzone na podstawie zezwoleń i we współpracy z muzeum oraz służbami ochrony zabytków. Nie mamy potwierdzenia, że nurkowie turyści mogą swobodnie odwiedzać badany obszar.

Warto pamiętać, że niezwykła wartość wraku nie polega wyłącznie na wydobytych przedmiotach. Układ naczyń, osadów i pozostałości konstrukcji bywa kluczowy dla interpretacji historycznej. Przesunięcie jednego obiektu bez dokumentacji może zniszczyć część tej historii. Więcej o odpowiedzialnym zachowaniu wyjaśniamy w poradniku nurkowanie a ochrona wraków historycznych. Planując nurkowanie wrakowe na ogólnodostępnym stanowisku, warto również sięgnąć po materiał jak zacząć nurkowanie wrakowe bez penetracji.

Ostateczne wyniki badań z Kekovy mogą jeszcze zmienić ocenę tego znaleziska. Na dziś najważniejsza wiadomość brzmi: pod wodą w Turcji udokumentowano niezwykle wczesny zespół przedmiotów związanych prawdopodobnie z transportem morskim, a jego pełna historia wciąż jest rekonstruowana.

Źródła

• Hakan Öniz, Ceyda Öztosun, Preliminary Report on the Early Bronze Age Shipwreck in the Kekova Region of Antalya, Journal of Maritime Archaeology, 24 lipca 2026 — wstępny artykuł naukowy.
• Anadolu Agency, 14 października 2026 — komunikat i ustalenia tureckiego Ministerstwa Kultury i Turystyki.
• Divernet, 15 października 2026 — kontekst badań nurkowych i zastrzeżenia do datowania.
• The Art Newspaper, 16 października 2026 — rozmowa z kierownikiem wykopalisk i opis analiz.
• DeeperBlue, 22 października 2026 — najnowsze podsumowanie dla społeczności nurkowej.

Zdjęcie wyróżniające jest ilustracyjne i nie przedstawia przedmiotów z wykopalisk na Kekovie. Fot.: Jametlene Reskp / Unsplash, Unsplash License.