ONZ rozważa koniec trałowania gór podmorskich do 2027 r.

Na forum ONZ trwa dyskusja o ograniczeniu jednej z najbardziej niszczących metod połowu w głębokim oceanie. W dniach 29 października – 6 listopada 2026 r. przedstawiciele państw negocjują w Nowym Jorku rezolucję dotyczącą zrównoważonego rybołówstwa. Organizacje ochrony morza zabiegają o wpisanie do niej konkretnego terminu: wycofania trałowania dennego na podmorskich górach położonych poza jurysdykcją państw do 31 grudnia 2027 r. To ważny moment w rozmowie o ochronie głębin, ale nie jest jeszcze przyjętym zakazem.

Co dokładnie jest przedmiotem negocjacji ONZ?

Według opublikowanego 28 października stanowiska Marine Conservation Institute proponowany zapis miałby wezwać państwa i regionalne organizacje zarządzające rybołówstwem do stopniowego zakończenia trałowania dennego na górach podmorskich na wodach poza jurysdykcją krajową najpóźniej z końcem 2027 r. Rozmowy trwają od 29 października do 6 listopada. O sprawie poinformował 30 października branżowy serwis DeeperBlue.

W tej informacji kluczowe są trzy rozróżnienia. Po pierwsze, chodzi o projekt zapisu, a nie obowiązującą już decyzję. Po drugie, jego geograficzny zakres to góry podmorskie na pełnym morzu, nie każde łowisko i nie cały ocean. Po trzecie, nawet przyjęcie apelu w rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ nie byłoby tym samym co automatyczne wprowadzenie jednolitego, bezpośrednio egzekwowalnego zakazu we wszystkich państwach. Realizacja zależałaby od dalszych działań rządów i właściwych organizacji rybackich.

Dlaczego góry podmorskie są tak cenne?

Góra podmorska (seamount) jest wzniesieniem dna oceanicznego, często odizolowanym od sąsiednich obszarów. Prądy opływające jej zbocza mogą dostarczać pokarmu organizmom filtrującym wodę, w tym koralowcom głębinowym i gąbkom. Takie siedliska tworzą przestrzenną strukturę, która zapewnia schronienie i miejsce żerowania innym zwierzętom. Nie przypominają koniecznie kolorowych, tropikalnych raf dostępnych nurkom rekreacyjnym: część leży setki lub tysiące metrów pod powierzchnią.

W odróżnieniu od wielu płytkowodnych raf, głębinowe zbiorowiska koralowców rozwijają się bardzo powoli. Zniszczenie dużej kolonii może oznaczać utratę struktury budowanej przez dziesiątki, setki, a niekiedy tysiące lat. Marine Conservation Institute szacuje, że ochroną objęto obecnie około 1,5 proc. znanych gór podmorskich na pełnym morzu. To szacunek organizacji pozarządowej, zależny od przyjętej definicji skutecznej ochrony, a nie nowy oficjalny wskaźnik ONZ.

Jak trałowanie denne oddziałuje na środowisko?

W połowach dennych ciężkie elementy narzędzi rybackich przemieszczają się po podłożu, a sieć zbiera ryby lub inne organizmy. W zależności od zastosowanego sprzętu i rodzaju dna może dochodzić do łamania kolonii koralowców, uszkadzania gąbek oraz przemieszczania osadów. Szkody są szczególnie trwałe tam, gdzie siedliska odnawiają się bardzo wolno.

Nie należy jednak mylić każdego połowu ryb z trałowaniem dennym ani twierdzić, że wszystkie metody rybackie oddziałują na dno w jednakowym stopniu. Propozycja, o której rozmawiają państwa, odnosi się do konkretnej praktyki i konkretnych obszarów oceanicznych. W dokumentacji warsztatów ONZ z lipca 2026 r. kwestie wpływu połowów dennych na wrażliwe ekosystemy morskie były osobnym przedmiotem przeglądu.

To inny rodzaj presji niż planowane wydobywanie surowców z dna oceanicznego, o którym pisaliśmy przy okazji Samoa Amerykańskiego. Obie sprawy dotyczą ochrony głębin, lecz mają odrębne ramy prawne i innych uczestników rynku.

Co rzeczywiście zrobiła już społeczność międzynarodowa?

Debata nie zaczęła się w październiku 2026 r. W 2006 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ w rezolucji 61/105 wezwało państwa do ochrony wrażliwych ekosystemów głębinowych przed znaczącymi szkodami związanymi z rybołówstwem. W dniach 13–14 lipca 2026 r. ONZ zorganizowała kolejny warsztat oceniający wdrażanie wcześniejszych zobowiązań. Obecne negocjacje są więc etapem wieloletniego przeglądu, a nie niespodziewanym pomysłem z ostatnich dni.

W październiku 2025 r. kongres IUCN poparł rezolucję dotyczącą ochrony gór podmorskich przed niszczącymi praktykami. Istotne jest też wejście w życie 17 stycznia 2026 r. porozumienia BBNJ, nazywanego traktatem o ochronie pełnego morza. Traktat stworzył nowe ramy międzynarodowej współpracy na obszarach poza jurysdykcją państw, ale sam ten fakt nie oznacza ustanowienia zakazu trałowania omawianego teraz w Nowym Jorku.

Co to oznacza dla polskich nurków i Bałtyku?

Dla nurka rekreacyjnego nie oznacza to dzisiaj nowego limitu głębokości, zmiany certyfikacji ani ograniczenia dostępu do miejsc nurkowych. Projekt dotyczy przede wszystkim dalekomorskiej polityki rybackiej. Nie należy przedstawiać go jako bezpośredniego zakazu połowów na polskim Bałtyku: tam działają inne przepisy i system zarządzania rybołówstwem.

Jednocześnie ochrona głębokowodnych siedlisk ma znaczenie dla całego oceanu. Życie pod wodą nie kończy się tam, dokąd może dotrzeć nurek. Dobre przykłady zależności między kondycją siedlisk a ich odpornością można znaleźć także w naszych materiałach o regeneracji koralowców po bieleniu i o zagrożeniach dla ekosystemów raf koralowych. Nie są to jednak identyczne procesy ekologiczne: rafy tropikalne i głębinowe koralowce funkcjonują w odmiennych warunkach.

Na co zwrócić uwagę do 6 listopada?

Najważniejsza będzie ostateczna treść negocjowanego dokumentu. Czy pozostanie w nim konkretny termin 31 grudnia 2027 r.? Czy zapis będzie dotyczył właśnie trałowania dennego na górach podmorskich poza jurysdykcją krajową? Czy państwa zobowiążą się do wdrażania zmian przez regionalne organizacje rybackie, czy też poprzestaną na ogólnym apelu?

Nie wystarczy sama informacja, że „ONZ chce zakazać trałowania”. Dopiero przyjęty tekst i dalsze decyzje wykonawcze pozwolą ocenić rzeczywistą skalę ochrony. Stan na 30 października 2026 r.: negocjacje trwają, a proponowany termin nie jest prawem obowiązującym.

FAQ

Czy ONZ już zakazała trałowania dennego na górach podmorskich?

Nie. W dniach 29 października – 6 listopada 2026 r. negocjowana jest propozycja, która mogłaby znaleźć się w rezolucji dotyczącej rybołówstwa.

Czy projekt obejmuje Morze Bałtyckie?

Opisywana propozycja dotyczy gór podmorskich położonych poza krajową jurysdykcją. Nie jest zapowiedzią natychmiastowego zakazu wszystkich połowów dennych na Bałtyku.

Dlaczego sprawa jest ważna, skoro nurkowie nie odwiedzają tych głębokości?

Bo koralowce i gąbki głębinowe tworzą długowieczne siedliska wspierające morską bioróżnorodność. Ochrona ekosystemów nie powinna ograniczać się tylko do miejsc dostępnych człowiekowi z butlą.

Źródła

• Marine Conservation Institute, 28.10.2026 — stanowisko dotyczące proponowanego terminu 2027 (źródło organizacji postulującej zmianę).
• DeeperBlue, 30.10.2026 — omówienie trwających negocjacji.
• ONZ, 2026 — oficjalna dokumentacja przeglądu połowów dennych i warsztatów z 13–14 lipca.
• ONZ — oficjalne informacje o porozumieniu BBNJ i jego wejściu w życie.
• Deep Sea Conservation Coalition, 14.10.2025 — stanowisko w sprawie rezolucji IUCN.

Zdjęcie wyróżniające: pojazd ROV Deep Discoverer przy siedlisku koralowców głębinowych na Retriever Seamount (2014). Fot. NOAA Office of Ocean Exploration and Research, Wikimedia Commons, domena publiczna. Zdjęcie ma charakter ilustracyjny i nie dokumentuje trałowania.