Ekologia i ocean
Ghost nets – dlaczego porzucone sieci są groźne
Porzucone sieci mogą przez długi czas łapać zwierzęta i stanowić zagrożenie dla nurków.
Zaplątanie
Linki i sieci są trudne do zauważenia w słabej widoczności.
Usuwanie
Dużych sieci nie należy usuwać przypadkowo bez planu i odpowiednich narzędzi.
Raportowanie
W wielu miejscach warto zgłaszać takie znaleziska lokalnym organizacjom lub zarządcom akwenu.
Więcej artykułów znajdziesz w kategorii ekologii i ochrony środowiska na Nurkowanie.com.pl.
Czym są ghost nets i skąd biorą się w morzu
Termin ghost nets oznacza porzucone, zgubione albo odcięte sieci rybackie, które nadal pozostają w wodzie. Do tzw. ghost gear zalicza się również żyłki, linki, pułapki, kosze i inne elementy połowowe. Współczesny sprzęt rybacki bywa wykonany z wytrzymałych włókien syntetycznych, dlatego nie znika szybko po utracie. Prądy i fale mogą przenosić go na duże odległości, osadzać na wrakach, skałach lub wśród roślinności. Z czasem sieć może zostać pokryta osadami i organizmami, przez co staje się jeszcze trudniejsza do zauważenia.
Nie każda sieć zobaczona na dnie jest automatycznie porzucona: część wyposażenia może należeć do aktywnych połowów. To istotne zarówno ze względów bezpieczeństwa, jak i prawnych. Nurek rekreacyjny nie powinien samodzielnie odcinać ani zabierać nieznanego sprzętu. Najpierw należy ustalić, czy jest to faktycznie odpad i komu zgłosić lokalizację. Więcej o innych typach zanieczyszczeń znajdziesz w artykule śmieci pod wodą.
Dlaczego sieci nadal łowią i szkodzą ekosystemom
Utracona sieć może nadal zatrzymywać ryby i skorupiaki, mimo że nikt jej nie obsługuje. To zjawisko nazywa się połowem widmo (ghost fishing). Zwierzęta zaplątane w oczka lub linki nie są w stanie odpłynąć, a do uwięzionych organizmów mogą podpływać kolejne. Zjawisko dotyczy także ptaków morskich, żółwi i ssaków morskich. Skala i tempo oddziaływania zależą od konstrukcji sieci, jej położenia, prądów i obecności zwierząt, dlatego nie warto używać jednej liczby opisującej wszystkie akweny.
Sieć może również szorować po dnie, łamać delikatne organizmy porastające skały i wraki albo niszczyć łąki traw morskich. Odrębny problem stanowi transport obcych organizmów przyczepionych do odpadów. Zmiany w środowisku są często powolne i niewidoczne podczas jednego zanurzenia, ale wielokrotne obserwacje tego samego stanowiska mogą pokazać przemieszczanie się sieci i zmianę jej oddziaływania. Dokumentacja fotograficzna z zaznaczeniem daty jest tu bardzo wartościowa.
Zagrożenie dla nurka: zaplątanie i ograniczona widoczność
Największym bezpośrednim zagrożeniem jest zaplątanie w cienkie żyłki lub luźne oczka. W mętnej wodzie mogą stać się widoczne dopiero z odległości kilkunastu centymetrów. Szczególnie niebezpieczne są odcinki zaczepione o wraki, krawędzie skalne i fragmenty konstrukcji. Wiszące węże, luźny manometr, niezabezpieczona szpulka albo kamerka zwiększają ryzyko zahaczenia. Szarpanie sieci może dodatkowo pogorszyć sytuację, podnieść osad i utrudnić kontakt z partnerem.
Przed wejściem do wody ustal z zespołem drogę powrotu, sygnały alarmowe oraz sposób reagowania na utratę kontaktu. Dbaj o odpowiedni trym i prowadzenie sprzętu blisko sylwetki. Nie przepływaj przez oczka sieci ani pod jej naprężonymi fragmentami, nawet jeśli z daleka wyglądają na szerokie. Narzędzie tnące jest ważnym elementem wyposażenia, ale jego posiadanie nie zastępuje szkolenia i przećwiczenia procedury z partnerem. Zobacz też praktyczne wskazówki dotyczące kontroli partnerskiej przed nurkowaniem.
Co zrobić, gdy zobaczysz porzuconą sieć
Najbezpieczniejszym pierwszym krokiem jest zatrzymanie się w odpowiedniej odległości i spokojna ocena sytuacji. Nie chwytaj sieci, nie próbuj uwolnić zwierzęcia pod presją czasu i nie zmieniaj planu nurkowania kosztem gazu czy rezerwy. Jeśli możesz zrobić zdjęcie bez zbliżania się do przeszkody, pokaż jej położenie względem charakterystycznych elementów dna. Zapisz po wynurzeniu orientacyjną głębokość, lokalizację GPS łodzi lub wejścia, rozmiar sieci i rodzaj zauważonego zagrożenia.
Dane przekaż lokalnej bazie, zarządcy akwenu, właściwym służbom lub organizacji specjalizującej się w usuwaniu odpadów. W Polsce szczególnej ostrożności wymagają znaleziska w pobliżu wraków i w obszarach chronionych. Przy dużych sieciach potrzebna może być współpraca nurków technicznych, jednostki powierzchniowej i osób przygotowanych do podnoszenia ciężkich ładunków. Podwodne sprzątanie warto prowadzić w ramach zaplanowanych działań, np. Dive Against Debris, przy zachowaniu wyznaczonych zasad bezpieczeństwa.
Częsty błąd polega na traktowaniu każdej znalezionej sieci jak łatwego zadania do rozwiązania nożem. Cięcie naprężonych lin, podnoszenie ciężkiej konstrukcji czy praca wewnątrz siatki mogą gwałtownie zmienić ułożenie przeszkody. Podnoszenie do powierzchni wymaga oceny masy, oporu wody, zapasów gazu i ryzyka niekontrolowanego wynurzenia. Jeżeli nie uczestniczysz w przeszkolonym zespole z odpowiednim planem, ogranicz się do obserwacji i zgłoszenia. Warto przy tym znać podstawy bezpiecznego rozpoznania nieznanego wraku.
FAQ – pytania nurków
Czy zwykły nurek może usunąć sieć?
Drobne, luźne odpady to inna sytuacja niż duża sieć rybacka. Usuwanie sieci wymaga oceny ryzyka, przygotowania i często zezwoleń. Nie działaj samodzielnie.
Czy każda żyłka na dnie to ghost gear?
Nie. Element może być częścią trwających połowów. Przed usunięciem trzeba ustalić jego status i sprawdzić lokalne zasady.
Czy nóż nurkowy gwarantuje wyjście z zaplątania?
Nie. Narzędzie pomaga tylko wtedy, gdy jest dostępne i nurek potrafi go bezpiecznie użyć. Priorytetem jest unikanie przeszkody i współpraca z partnerem.
Jak zgłosić niebezpieczne sieci?
Zanotuj punkt GPS, przybliżoną głębokość, opis i zdjęcia, a potem skontaktuj się z bazą, zarządcą wody lub odpowiednią organizacją.
Podsumowanie i źródła
Porzucone sieci są jednocześnie odpadem, pułapką dla zwierząt i realnym zagrożeniem dla nurków. Największą wartość ma ich odpowiedzialna dokumentacja i usuwanie w ramach przygotowanych działań. Bezpieczeństwo zespołu jest zawsze ważniejsze od pojedynczego znaleziska.
Źródła: NOAA Marine Debris – Derelict Fishing Gear; NOAA – Ghost Fishing; PADI AWARE – Dive Against Debris.