Backscatter – skąd biorą się białe kropki na zdjęciach

Backscatter to światło odbijające się od drobin zawieszonych w wodzie.

Pozycja lamp

Odsunięcie źródła światła od osi obiektywu ogranicza podświetlanie cząstek.

Odległość

Im bliżej jesteś fotografowanego obiektu, tym mniej wody znajduje się pomiędzy nim a aparatem.

Warunki

W mętnej wodzie efekt może być silniejszy nawet przy dobrej technice.

Zobacz również Fotografia podwodna – jak zacząć.

Czym jest backscatter w fotografii podwodnej

Backscatter to rozproszenie światła na zawieszonych w wodzie drobinach między obiektywem a fotografowanym obiektem. Na zdjęciu widać zwykle jasne, nieostre plamki, przypominające śnieg albo białe kropki. Mogą to być drobiny osadu, plankton lub inne cząstki, które zostały mocno oświetlone błyskiem. Problem pojawia się szczególnie często, gdy lampa znajduje się blisko osi obiektywu i świeci bezpośrednio w wodę przed portem. Nie każde białe miejsce na zdjęciu jest backscatterem: krople na porcie i zabrudzenia matrycy mają inne cechy.

Woda nawet w pozornie przejrzystym miejscu zawiera cząsteczki i cząstki zawieszone. Zmiana kąta lampy może znacznie poprawić fotografię, ale nie sprawi, że drobiny znikną. Istotne są też widoczność, odległość do tematu, ilość wzbijanego osadu i rodzaj oświetlenia. Kiedy nurkowie kopią dno płetwami, sytuacja szybko się pogarsza. Dlatego dobre fotografie zaczynają się od neutralnej pływalności, spokojnych ruchów i niefotografowania tuż po tym, gdy ktoś naruszył osad. Podstawy techniki znajdziesz w poradniku fotografia podwodna od podstaw.

Ustawienie lampy i zmniejszenie ilości rozproszonego światła

Zewnętrzny flesz warto odsunąć od osi obiektywu, aby jego wiązka nie oświetlała wprost obszaru między portem a tematem. Pomagają ramiona, dzięki którym można ustawić lampę wyżej, niżej lub bardziej z boku. W praktyce liczy się nie tylko odległość źródła od aparatu, ale również jego kierunek: staraj się, aby jaśniejsza część wiązki trafiała w fotografowany obiekt, a nie w najbliższe cząstki. Zrób jedno zdjęcie próbne i obejrzyj je przed kolejnymi zmianami. Unikaj obracania lampą w stronę partnera.

Gdy używasz dwóch fleszy, zacznij od umiarkowanej mocy i sprawdź każdy osobno. Nie istnieje uniwersalny schemat ustawienia, ponieważ różnią się porty, obiektywy, odległości i szerokość wiązki. W fotografii makro źródło światła często może znajdować się stosunkowo blisko tematu, ale nadal trzeba uważać, by nie oświetlać całej wody przed soczewką. Przy szerokim kącie rozstaw może być większy. Nie kieruj intensywnego światła na zwierzęta wykazujące niepokój. Zobacz także flesz podwodny.

Dystans, pływalność i przejrzystość wody

Im dalej znajduje się fotografowany obiekt, tym więcej wody i drobin mieści się między nim a obiektywem. Bezpieczne skrócenie dystansu często poprawia kontrast i ogranicza widoczne odbicia. Nie oznacza to jednak prawa do zbliżania się na siłę do zwierzęcia czy dotykania rafy. Przy wraku nie wolno chwytać skorodowanych elementów, aby uzyskać stabilne zdjęcie. W gorszej widoczności wybierz mniejszy motyw w dostępnym zasięgu zamiast próbować oświetlać całą scenę z kilku metrów. Na płytkim nurkowaniu możesz porównać wynik przy różnych odległościach.

Spokojne ruchy płetw ograniczają wzbijanie osadu. Fotografuj w pozycji neutralnej, utrzymując trym i nie opierając się na dnie. Jeśli woda zrobi się mętna, wstrzymaj fotografowanie, zamiast szukać lepszego kadru przez chaotyczne machanie sprzętem. W grupie warto uzgodnić kolejność fotografowania, aby pierwszy nurek nie wzburzył osadu pozostałym. Należy też pilnować partnera i komputera, bo długie wpatrywanie się w wizjer zwiększa obciążenie uwagi. Zasady ochrony rafy omawiamy w artykule fotografowanie bez dotykania.

Ćwiczenie i obróbka zdjęć z białymi plamkami

Na łatwym stanowisku wybierz nieruchomy obiekt i wykonaj trzy fotografie o podobnej ekspozycji: z lampą blisko obiektywu, lampą odsuniętą na bok i przy zmienionej odległości do motywu. Porównaj liczbę oraz rozmieszczenie białych kropek. Zmieniaj tylko jeden parametr, aby móc wyciągnąć wnioski. Jeśli port jest pokryty kroplami lub zabrudzony, oczyść go odpowiednio na powierzchni. Nie próbuj naprawiać obudowy podczas nurkowania. Przy zdjęciach testowych pilnuj, by lampa nie raziła innych nurków.

Niewielką liczbę plamek można usunąć w edytorze narzędziem punktowego retuszu. Nie powinno to jednak zastępować prawidłowej techniki. Przy gęstym backscatterze agresywne usuwanie punktów niszczy tekstury i może pozostawić sztuczne ślady. Lepiej odrzucić słaby kadr i poprawić ustawienie lamp przed następnym nurkowaniem. Błędem jest także podnoszenie mocy błysku bez kontroli, bo silniejsze światło może jedynie zwiększyć liczbę widocznych kropek. Jeśli fotografujesz bez flesza, dowiedz się więcej z poradnika zdjęcia bez lampy.

FAQ – backscatter na zdjęciach pod wodą

Czy backscatter oznacza zabrudzoną soczewkę? Niekoniecznie. Najczęściej są to rozświetlone cząstki wody przed obiektywem.

Czy mocniejszy flesz pomoże? Zwykle nie. Może jeszcze bardziej rozświetlić zawiesinę, jeśli jego pozycja pozostaje nieprawidłowa.

Czy dwie lampy zawsze są lepsze? Nie. Ważniejsze jest ustawienie wiązki i dystansu; jedna prawidłowo ustawiona lampa bywa wystarczająca.

Czy problem występuje tylko w jeziorze? Nie. Backscatter pojawia się także w morzu i oceanie, szczególnie przy dużej ilości planktonu lub wzburzonego osadu.

Czy można usunąć białe kropki w programie? Pojedyncze tak, ale bardzo duża liczba plamek może uniemożliwiać estetyczny retusz.

Podsumowanie. Najskuteczniej ogranicza się backscatter przez odpowiednie ustawienie światła, rozsądną odległość i spokojne nurkowanie bez wzbijania osadu. Nie wymaga to zawsze droższego aparatu. Praktyka jest ważniejsza od sprzętowej magii.

Źródła: PADI: podstawowe wskazówki fotograficzne; PADI: etyka fotografii podwodnej.