Portofino: rzymski „wrak widmo” odnaleziony po 67 latach

Na dnie Morza Liguryjskiego, w pobliżu Punta Chiappa u wybrzeży włoskiego Camogli, archeolodzy ponownie badają miejsce, które przez ponad sześć dekad pozostawało nurkową zagadką. Włoska Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria poinformowała 22 października 2026 r. o odkryciu skupiska dziewięciu starożytnych amfor. Może to być stanowisko zauważone w 1959 r. przez jednego z pionierów włoskiego nurkowania, Duilia Marcantego. Najważniejsze zastrzeżenie: badacze mają mocne przesłanki wskazujące na ładunek antycznego statku, ale nie ogłosili jeszcze ostatecznej identyfikacji zachowanego kadłuba.

Dziewięć amfor na skalistym zboczu, ponad 40 metrów pod wodą

Odkrycie rozpoczęło się od ćwiczeń jednostki nurków włoskich Carabinieri z Genui. Na głębokości przekraczającej 40 metrów, na terenie chronionego obszaru morskiego Portofino, funkcjonariusze zauważyli zachowaną rzymską amforę typu Dressel 1. Po przekazaniu informacji służbom ochrony zabytków zorganizowano kolejne nurkowania z udziałem specjalistów służby archeologii podwodnej STAS.

W trakcie pierwszego kartowania zarejestrowano dziewięć amfor leżących blisko siebie w szczelinach stromej, skalistej ściany. Naczynia w wielu miejscach są mocno połączone z podłożem przez narosty biologiczne i osady. To utrudnia zarówno ich dostrzeżenie, jak i dokumentację. Dwie szczególnie narażone amfory wydobyto ze względów konserwatorskich: zdaniem włoskich służb pozostawienie ich w tym położeniu zwiększało ryzyko uszkodzenia lub nielegalnego zabrania.

Co łączy znalezisko z nurkiem Duiliem Marcantem?

W listopadzie 1959 roku Duilio Marcante, ważna postać w historii włoskiego nurkowania, opisał w tym rejonie amfory uwięzione między skałami. W następnych miesiącach stanowiskiem interesowali się również Carabinieri oraz archeolog Nino Lamboglia. Podczas ponownych prób badań nie udało się jednak odnaleźć całej koncentracji ceramiki. W dokumentach i opowieściach nurków miejsce zaczęło funkcjonować niemal jak „wrak widmo”.

Nowe położenie amfor i zachowany opis historyczny są ze sobą zgodne. To silny trop pozwalający ponownie otworzyć sprawę, lecz zbieżność lokalizacji nie jest sama w sobie stuprocentowym dowodem, że odkryto dokładnie ten sam zespół zabytków. Taką ostrożność podkreślają także archeolodzy. Dalsza dokumentacja może wykazać, które elementy dawnych ustaleń da się potwierdzić, a które wymagają korekty.

Rzymski transport wina, czyli co mówią amfory Dressel 1

Amfory typu Dressel 1 były charakterystyczne dla transportu wina w późnym okresie republiki rzymskiej. Według wstępnych interpretacji włoskich specjalistów zespół z Punta Chiappa może pochodzić z końca II lub początku I wieku p.n.e. Wskazywałoby to na handel między obszarem tyrreńskim Italii a południową Galią, w czasach kiedy rzymska ekspansja zmieniała szlaki kupieckie w zachodniej części Morza Śródziemnego.

W praktyce jedna koncentracja naczyń może powiedzieć wiele o przepływie towarów, ale nie odpowie automatycznie na pytania o dokładną trasę rejsu, port załadunku, wielkość statku czy okoliczności zatonięcia. Archeolodzy będą musieli sprawdzić, czy w osadach i skalnych szczelinach zachowały się inne zabytki albo fragmenty konstrukcji jednostki. Dopiero szerszy kontekst pozwoli przejść od rozpoznania ładunku do wiarygodnej rekonstrukcji katastrofy.

Dlaczego samo znalezienie amfor nie oznacza jeszcze odnalezienia całego wraku?

W języku potocznym skupisko amfor często bywa nazywane „wrakiem”, choć pod wodą mogą pozostać tylko przedmioty przewożone przez statek. Drewniana konstrukcja po dwóch tysiącach lat mogła ulec rozkładowi, zostać rozproszona albo spoczywać pod osadem. W Punta Chiappa potwierdzono istnienie zespołu archeologicznego i wskazano prawdopodobną interpretację jako pozostałości ładunku handlowego. Nie ma natomiast podstaw, by opisywać obecnie kompletną, zidentyfikowaną jednostkę.

Podobne rozróżnienie ma znaczenie przy innych odkryciach, o których pisaliśmy: w przypadku domniemanego bardzo starego wraku u wybrzeży tureckiej Kekovy także należy oddzielać materialne dowody od medialnych interpretacji.

Portofino: świetne miejsce nurkowe, ale nie nowa atrakcja do zwiedzania

Promontorio di Portofino należy do dobrze znanych rejonów nurkowych Włoch. Wody obszaru chronionego mają zróżnicowane zasady dostępu i korzystania z miejsc nurkowych. Odkrycie na głębokości ponad 40 metrów nie oznacza jednak, że turyści mogą od razu zaplanować wizytę przy stanowisku archeologicznym. Służby mogą ustanowić dodatkowe ograniczenia, a sam kontekst zabytkowy wymaga szczególnej ochrony.

Warto też pamiętać o technicznej stronie sprawy: głębokość przekraczająca 40 metrów jest poza typowym limitem rekreacyjnego nurkowania z powietrzem w wielu systemach szkoleniowych. Nie należy traktować prasowych informacji o lokalizacji jako gotowego planu zejścia. Każde nurkowanie musi uwzględniać kwalifikacje zespołu, gazy, dekompresję, warunki i aktualne przepisy rejonu.

Więcej o bezpiecznym zachowaniu w takich miejscach wyjaśniamy w poradniku ochrona wraków historycznych. Przy dokumentowaniu obiektu bez ingerencji w znaleziska przydadzą się również zasady opisane w materiale fotografowanie wraku bez ryzyka.

Co dalej ze znaleziskiem?

Kolejny etap powinien obejmować szczegółową dokumentację położenia naczyń, analizę ich typów i stanu zachowania oraz rozpoznanie osadów w pobliżu. Pozwoli to sprawdzić, czy rzeczywiście odnaleziono opisywane w XX wieku stanowisko i czy poza ceramiką zachowały się elementy statku. Na dziś najbardziej wartościową wiadomością jest nie sensacyjna teza o „całym rzymskim wraku”, lecz powrót do badań miejsca, które przez dziesięciolecia wymykało się kolejnym poszukiwaniom.

Historia Punta Chiappa przypomina, że nawet intensywnie odwiedzane akweny mogą skrywać nieudokumentowane zabytki. Odpowiedzialność nurków polega nie tylko na ich zauważeniu, lecz przede wszystkim na pozostawieniu znalezisk na miejscu oraz zawiadomieniu właściwych służb.

Źródła

• Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria – „Il relitto perduto – una storia che rinasce”, komunikat z 22.10.2026.
• ANSA – „Scoperto sito archeologico sommerso al largo di Camogli”, 22.10.2026.
• Divernet – „Divers rediscover Roman ghost shipwreck 67 years on”, 24.10.2026.
• Rai News Liguria – „Ritrovato il relitto perduto di Punta Chiappa”, 22.10.2026.

Informacja o zdjęciu wyróżniającym: fotografia ilustracyjna; nie przedstawia amfor ani stanowiska Punta Chiappa.